تکلیف مو معلوم کن ...
شاعر پرویز کدخدایینه ،آرومی تو آغوشم
نه، می سازی با احساسم
خودم بدعادتت کردم
از این احساس می ترسم
نمیذاری با تو
اوزان پرکاربرد شعر فارسى
نوشته شده در 18/4/1389 - 22:26 توسط وحید والی (قشقایی) در موضوع علمی
پرکاربردترین اوزان
پرکاربردترین اوزان شعرفارسی 29وزن است.
این اوزان را برمبنای نظم میان هجاهای کوتاه و بلند آنها میتوان به 9 گروه که هر کدام شامل 2 یا 3 وزن هستند و 5تک وزن مرتب کرد.درعروض سنتی بعضی از اوزان منظم با ارکانی تقطیع شده که نظم آنها را نشان نمیدهد ولی به گوش کسانی که با عروض سنتی آشنایی دارند مانوس است.این تقطیع ها نیز از نظر اطلاع همراه با نام آنها ذکر شده است.مزیت تقطیع اینجا نشان دادن نظم هجاهاست.
گروههای اوزان:
گروه 1
1-1 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
روزگار است این که گه عزّت دهد گه خواردارد
چرخ بازیگر ازاین بازیچه ها بسیار دارد
رمل مثمن سالم
1-2 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
ای مسلمانان فغان از جور چرخ چنبری
وزنفاق تیر و قصد ماه و کید مشتری
رمل مثمن محذوف
1-3 فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
هرکسی از ظّن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
رمل مسدس محذوف
گروه 2
2-1 فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن
نظرآوردم و بردم که وجودی به توماند
همه اسمند و تو جسمی همه جسمند و توروحی
رمل مثمن مخبون
2-2 فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (این وزن چهارمین وزن پرکاربرد شعر فارسی است.)
نه من خام طمع عشق تو میورزم و بس
که چو من سوخته در خیل تو بسیاری هست
رمل مثمن مخبون محذوف
2-3 فعلاتن فعلاتن فعلن
بت خود را بشکن خوار و ذلیل
نامورشو به فتوت چو خلیل
رمل مسدس مخبون محذوف
گروه 3
3-1 مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن
عشق توبربود ز من مایه ی مایی و منی
خود نبود عشق تو را چاره ز بی خویشتنی
رجزمثمن مطوّی
3-2 مفتعلن مفتعلن فاعلن
دانه چو طفلی است در آغوش خاک
روز و شب این طفل به نشو و نماست
سریع مسدس مَطوّی مکشوف
3-3 مفتعلن فاعلن//مفتعلن فاعلن
کرده گلو پر ز باد قمری سنجاب پوش
کبک فرو ریخته مشک به سوراخ گوش
مُنسرح مثمن مَطوّی مکشوف (این وزن دوری است،دراوزان دوری بعد از نیم مصراع اول دو خط کوتاه مایل گذاشته میشود)
گروه 4
4-1 مستفعل مستفعل مستفعل مستف (=مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن)
این وزن هفتمین وزن پرکاربرداست.
تا کی به تمنای وصال تو یگانه
اشکم شود از هر مژه چون سیل روانه
هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
4-2 مستفعل مستفعل مستفعل فع (=مفعول مفاعیل مفاعیل فعل)
تقدیر که بر کشتنت آزرم نداشت
برحسن جوانیت دل نرم نداشت
این وزن رباعی است (هزج مثمن اخرب مکفوف مجبوب)
4-3 مستفعل مفعولن // مستفعل مفعولن (=مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن)
وقتی دل سودایی میرفت به بستان ها
چبی خویشتنم کردی بوی گل و ریحان ها
هزج مثمن اخرب
گروه 5
5-1 مستفعلن مفاعل مستفعلن فعل (=مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن)
این وزن دومین وزن پرکاربرد شعر فارسی است.
امروز روز شادی و امسال سال گل
نیکوست حال ما که نکو باد حال گل
مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
5-2 مستفعلن مفاعل مفعولن (=مفعول فاعلات مفاعیلن)
ای آنکه غمگنی و سزاواری
واند نهان سرشک همی باری
مضارع مسدس اخرب مکفوف
5-3 مستفعلن فعولن // مستفعلن فعولن (=مفعول فاعلاتن // مفعول فاعلاتن)
ای باد بامدادی خوش میروی به شادی
پیوند روح کردی پیغام دوست دادی
مضارع مثمن اخرب
گروه 6
6-1 مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
این ششمین وزن پر کاربرد شعر فارسی است.
مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم
جرس فریاد میدارد که بربندید محمل ها
هزج مثمن سالم
6-2 مفاعیلن مفاعیلن فعولن (این وزن هشتمین وزن پر کاربرد شعر فارسی است.)
الهی سینه ای ده آتش افروز
در آن سینه دلی وان دل همه سوز
هزج مسدس محذوف
گروه 7
7-1 فعولن فعولن فعولن فعولن
سبزه درون لاله ی نو شکفته
عقیق است گویی به پیروزه اندر
متقارب مثمن سالم
7-2 فعولن فعولن فعولن فعل (کاربرد این وزن در مثنوی های حماسی بسیار است)
مگردان سر از دین و از راستی
که خشم خدا آورد کاستی
متقارب مثمن محذوف
گروه 8
8-1 مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
گرم عزب نمایی به داغ و درد جدایی
شکنجه صبر ندارم بریز خونم و رستی
مجتّث مثمن مخبون
8-2
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (این وزن پرکاربردترین وزن شعر فارسی است)
به حسن خلق و وفا کس به یار ما نرسد
تو را در این سخن انکار کار ما نرسد
مجتّث مثمن مخبون محذوف
گروه 9
9-1 مستفعل فاعلات مستفعل (مفعول مفاعلن مفاعیلن)
از کرده ی خویشتن پشیمانم
جز توبه ره دیگر نمیدانم
هزج مسدس اخرب مقبوض
9-2 مستفعل فاعلات فع لن (مفعول مفاعلن فعولن)
لاف از سخن چو در توان زد
آن خشت بود که پُر توان زد
هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
تک وزن ها
1- مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
با من بگو تا کیستی؟ مهری بگو ماهی بگو
خوابی؟خیالی؟ چیستی؟اشکی بگو آهی بگو
رجز مثمن سالم
2- فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن
بسم از هوا گرفتن که پری نماند و بالی
به کجا روم ز دستت که نمی دهی مجالی
رمل مثمن مشکول
3- فعلاتن مفاعلن فعلن (این وزن پنجمین وزن پرکاربرد شعر فارسی است)
در نگاهش شکفته روح سحر
بر لبانش ترانه ی توحید
خفیف مسدس مخبون محذوف
4- مفتعلن فاعلات مفتعلن فع
شاید اگر آفتاب و ماه نتابد
پیش دو ابروی چون هلال محمد
منسرح مثمن مطوّی منحور
5- مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن
از نظرت کجا رود ور برود تو همرهی
رفت و رها نمیکنی آمد و ره نمیدهی
رجز مثمن مطوّی مخبون
وحید والی (قشقایی)
WWW.QAFIYE.TK
منبع کتاب ادبیات فارسى سال پیش دانشگاهى رشته علوم انسانى
بازديد 1657
این مطلب را خواندند (اعضا)
اتنا پشتیبان (18/4/1389),محمدرضا ياسينی (19/4/1389),مسعود حاتمی (19/4/1389),پروانه (19/4/1389),سيدحسين اخوان طباطبائی (خوانا) (19/4/1389),حسام بهمن (19/4/1389), سعيدمطوری(مهرگان) (19/4/1389),حمید علی پور(حمیدا) (19/4/1389),حسين مظاهری کلهرودی (19/4/1389),وحيد والی (قشقایی) (19/4/1389),مهناز شفیعی (20/4/1389),مجتبي بناگر(خنياگر) (20/4/1389),سامان فرهت (20/4/1389), عاکف-م (21/4/1389),علیرضا سراج الدین (21/4/1389),سیروس شرقی (21/4/1389),امير آرام (21/4/1389),راحم ژيان فرد (21/4/1389),احسان اکابری (22/4/1389),سبا کلنگرى (1/5/1389),وحيد والی (قشقایی) (11/5/1389),مریم دانش (8/6/1389),ماری توتونچی (16/6/1389),فرنگیس رزمی نژاد (16/4/1390),محسن مهر پرور (21/7/1390),نیلوفر احدی(اسیر شب) (15/8/1390),مصطفی وهاب زاده (4/12/1390),محمد رضا لطفعلی آینه(دل نواز) (3/11/1391),
نقطه نظرات
- عاکف-م
در یکشنبه 20 تير 1389 - 02:58 نوشتند:
گرامى دوست
با درود و دست مریزاد بخاطر زحمات شما
زنده باشى
با مهر
- راحم ژیان فرد در دوشنبه 21 تير 1389 - 23:54 نوشتند:
سلام. تشکر به خاطر مطالب مفید. استفاده کردم. 
- ماری توتونچی در سه شنبه 16 شهريور 1389 - 09:42 نوشتند:
درود برشما
خیلى بدردم خورد.دست گلتون درد نکنه. 
- علی فخری(عارف) در سه شنبه 18 مهر 1391 - 06:02 نوشتند:
بهره بردم از این نوشته ات
زنده و پایدار و شاد یاشا
- مجتبی در سه شنبه 20 فروردين 1392 - 00:42 نوشتند:
با سلام و تشکر به خاطر سایت بی نظیر شما
سوالی داشتم، لطفا منو راهنمایی کنین
وزن مصراع زیر دقیقا چیه؟
وقتی که نام قشنگ تو الهام می شود
آخرین اشعار ارسالی